Hoe raak je besmet met het coronavirus?

Er is nog maar weinig bekend over het onzichtbare monster dat al een paar maanden in ons midden is. Alleen al over hoe makkelijk (of moeilijk) overdraagbaar het coronavirus is, is nog veel onduidelijk. Hieronder antwoord op vier vragen over de besmettelijkheid van het virus, op basis van wetenschappelijk onderzoek. 

Geen klachten, wel besmettelijk?
De WHO (World Health Organization) gaat er tot op heden vanuit dat alleen degenen die geïnfecteerd zijn met het coronavirus en vervolgens hoesten of niezen, het virus ook kunnen overdragen. Toch begint het erop te lijken dat geïnfecteerden vlak voor ze klachten krijgen al besmettelijk zijn. Onderzoekers van de Universiteit van Hongkong analyseerden 77 koppels die elkaar hadden besmet, en schatten dat in 44 procent van de gevallen de overdracht van het virus had plaatsgevonden nog voordat de symptomen begonnen. De piek van de virusproductie in de neus en keel zagen de onderzoekers bij 94 patiënten op de eerste dagen waarin de symptomen optraden. De virusproductie bleek al twee of drie dagen eerder op gang zijn te gekomen. Duits onderzoek onder negen patiënten met een milde vorm van het virus wijst in dezelfde richting. Mensen lijken dus al besmettelijk voordat ze zich ziek voelen – vandaar ook de social distancing maatregelen.

Ook is het onduidelijk of mensen die het virus wel bij zich dragen, maar helemaal geen ziekteverschijnselen vertonen, wel een ander kunnen besmetten. Wetenschappers vermoeden dat dit wel het geval is. Van de 565 Japanners die een maand nauwlettend waren gevolgd, nadat ze begin februari in Wuhan (China) besmet waren geraakt, kreeg 31 procent nooit klachten. En op het cruiseschip de Diamond Princess, dat een grote corona-ziekenboeg werd en daarom twee weken in quarantaine ging in Tokyo Bay, vertoonden 18 procent van de 600 geïnfecteerden geen symptomen.

Kun je besmet raken door deeltjes in de lucht?
Inmiddels is duidelijk dat het virus wordt verspreid door kleine druppeltjes die geïnfecteerde mensen uitniezen of -hoesten, of uitscheiden tijdens het praten. De druppeltjes verspreiden zich in de ruimte en vallen binnen anderhalve meter op de grond. Het is nog niet zeker of ook in heel kleine ademdruppeltjes, zogenoemde aerosolen, nog voldoende besmettelijk virus zit. Deze minuscule druppeltjes kunnen meerdere uren in de lucht zweven.

Of het virus via aerosolen ook besmettelijk is, is dus nog niet bekend. Chinese onderzoekers analyseerden de lucht in twee ziekenhuizen in Wuhan middenin de uitbraak van het coronavirus. Ze schreven deze week in Nature dat het virus nauwelijks te meten was in de aerosolen. Op een patiënten-toilet waar geen ventilatie was, was de concentratie virusdeeltjes in de lucht wel wat verhoogd. In de lucht van de openbare ruimten van de twee ziekenhuizen werd het virus helemaal niet gemeten, behalve op twee drukke plekken buiten het ziekenhuis. De onderzoekers concluderen dat COVID-19 virus dus wel in die fijne druppeltjes kan zitten, maar in goed geventileerde ruimten is het besmettingsrisico laag. De WHO gaat er vooralsnog van uit dat aerosolen niet besmettelijk zijn, tenzij een corona-patiënt bijvoorbeeld wordt geïntubeerd en er daardoor grote hoeveelheden aerosolen vrijkomen.

Hoe lang is iemand met het coronavirus besmettelijk?
Nadat de eerste corona-ziekteverschijnselen zich hebben voorgedaan bij een patiënt, neemt de hoeveelheid virus in de neus en keel langzaamaan af. Na tien dagen zijn bij de meeste mensen met milde klachten geen virusdeeltjes meer te vinden. Toch wijzen diverse studies erop dat dit per patiënt sterk kan variëren. Meerdere onderzoeken tonen dat het virus tot drie weken na de eerste symptomen nog aanwezig kan zijn, in enkele gevallen zelfs nog langer. Vooral mensen met hevige COVID-19 – en die dus langer ziek zijn – dragen meerdere weken virusdeeltjes met zich mee. Maar deze virusdeeltjes zijn niet al die tijd besmettelijk, zo lijkt het. In Duits onderzoek werd het virus uit de neus en keel van negen patiënten met een milde vorm van corona gehaald. Het lukte de onderzoekers enkel in de eerste acht ziektedagen om er cellen in het lab mee te infecteren. Hoeveel van het virus nodig is om een ander te besmetten is vooralsnog onbekend. Het RIVM hanteert de regel dat een patiënt die zich beter voelt, na 24 uur ook niet meer besmettelijk is.

Kunnen kinderen het virus overdragen?
Kinderen blijken van het coronavirus minder ziek te worden. IJslands onderzoek suggereert dat ze ook minder snel besmet raken. Het impliceert dat kinderen het virus ook minder vaak bij zich dragen. Ook het RIVM gaat in deze bevindingen mee. De meeste besmettingen in gezinnen blijken namelijk andersom te gebeuren: van ouder op kind. Op basis van deze wetenschappelijke inzichten heeft het Nederlands kabinet besloten de basisscholen weer te openen na de meivakantie. Toch is er ook een Chinees-Amerikaanse studie uitgevoerd die deze week in The Lancet werd gepubliceerd. Hieruit bleek dan weer dat kinderen jonger dan tien net zo vatbaar zijn voor het virus als volwassenen – en het dus net zo vaak bij zich dragen als volwassenen. Wel blijft overeind dat kinderen minder hevige ziekteverschijnselen vertonen.